Ben Merkezli Olmak (Benmerkezcilik) Ne Demek?
Ben merkezli olmak, kişinin dünyayı ve çevresini değerlendirirken her şeyi kendi perspektifinden görmesi, başkalarının duygularını, düşüncelerini ve deneyimlerini yeterince dikkate almadan hareket etmesi anlamına gelir. Psikolojide bu duruma genellikle Egosantrizm adı verilir. Bu yaklaşımda kişi hem kendi görüşünü hem de duygularını evrensel kural gibi kabul eder. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Temel Özellikleri Nelerdir?
– Başkalarının bakış açılarını anlamakta veya kabul etmekte zorlanma. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
– Olayları, ilişki ve iletişimleri her zaman kendi ihtiyaç, duygu ve çıkarları ekseninde değerlendirme. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
– Empati eksikliği veya sınırlı empati: Başkalarının hislerini gerçekçi biçimde algılamada güçlük. :contentReference[oaicite:4]{index=4}
– “Dünya benim etrafımda dönüyor” algısı — kişi evrenin merkezindedir. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
Tarihsel ve Psikolojik Arka Plan
Çocuklukta Egosantrik Düşünce ve Gelişimsel Bağlam
Çocukluk döneminde, bireyler doğal olarak kendi deneyimlerini merkez alır; dünyayı onların algısı şekillendirir. Bu dönemde egosantrik düşünce, gelişim sürecinin bir parçasıdır. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Ancak zamanla, empati, perspektif alma ve “başkasının zihin durumu”nu (theory of mind) geliştirmek beklenir. Eğer bu süreçte birey yeterince farklı bakış açılarını benimseyemiyorsa, egosantriklik erişkin dönemde de kalıcı hale gelebilir.
Psikoloji ve Kişilik Kuramlarında Yer Alması
Egosantrizm, günümüzde yalnızca sosyal davranış biçimi değil, psikolojik bir kavram olarak da ele alınır. Egosantrik kişiler, başkalarının bakış açılarını yok sayar; bu da empati, ilişki ve toplumsal uyumda zorluklara yol açabilir. :contentReference[oaicite:7]{index=7}
Benmerkezcilik sıklıkla Narsisizm ile karıştırılır, fakat aralarında önemli farklar vardır. Narsisizmdeki asıl motivasyon, başkalarının hayranlığını kazanmak; kendini üstün görmek; değer ve tanınma arzusudur. Egosantrizm ise daha çok dünyanın yalnızca kendi etrafında döndüğünü düşünme eğilimidir. ([forumsever.com][1])
Kültürel, Toplumsal ve Felsefi Arka Plan: Bireycilik ve Modernlik
Bireycilik (individualism) kavramı, modernitenin yükselişiyle birlikte Batı’da yaygınlaştı. Örneğin, tarihçi Jacob Burckhardt, Rönesans Dönemi’nde bireyselliğin “en yüksek bireysel gelişime” alan açtığını belirtir. :contentReference[oaicite:12]{index=12}
Ancak bu bireysel özgürlük vurgusu, bazı eleştirmenlere göre toplumsal bağların zayıflamasına ve bireyin içe kapanmasına neden oldu. Egosantrizm, bu toplumsal dönüşüm içinde dezavantajlı bir bireysel davranış biçimine dönüşebilir. ([ResearchGate][2])
Günümüzde Akademik Tartışmalar
Egosantrizm — Narsisizm İlişkisi
Güncel psikolojik literatürde, egosantrizm ile narsisizm arasındaki ayrımı korumak önemlidir. Egosantrizm, bir kişinin dünyayı kendi bakış açısından görme eğilimiyken; narsisizm, daha çok kendini beğenme, başkalarının hayranlığını arama ve aşırı öznel değeri algılama üzerine kurulur. :contentReference[oaicite:14]{index=14}
Bununla birlikte, bazı çalışmalarda bireysel değerlerin (özgüven, kendine saygı) aşırı biçimde yüceltildiği kültürlerin, narsistik eğilimi — dolayısıyla dolaylı olarak benmerkezci davranışları — artırabileceği öne sürülüyor. ([ScienceDirect][3])
Egosantrizm ve Toplumsal Uyum – Empati İlişkisi
Toplumsal uyum, empati ve birlikte yaşama becerisi günümüzde kolektif-kültürel değerlere dayalı toplumlarda hâlâ önemli. Egosantrik bireyler, başkalarının perspektifine yer vermediğinden, toplumsal bağları zayıflatabilir. Bu durum, yalnızca bireysel ilişkilerde değil, toplumsal dayanışma ve iş birliğinde de sorun yaratabilir. :contentReference[oaicite:16]{index=16}
Buna karşın, bazı psikolojik akımlar, sağlıklı bireyselleşme ile toplumsal sorumluluk arasında dengeli bir ilişki kurulabileceğini savunuyor. Bireyin kendi benliğini tanıması ve savunması, diğer insanlarla sağlıklı, saygılı ilişkiler geliştirmesine engel değil. Bu yaklaşım, özellikle çağdaş psikoloji ve sosyoloji literatüründe önem kazanıyor. ([Cambridge University Press & Assessment][4])
Sonuç: Benmerkezcilik Ne Getiriyor, Ne Kaybettiriyor?
Ben merkezli olmak, kişinin iç dünyasında güçlü bir “benmerkez”lik hissi yaratır. Bu bazen zarar verici olabilir: empati eksikliği, ilişki sorunları, toplumsal yalnızlık ya da kopukluk. Öte yandan her şeyi olumsuz görmek de doğru değil. Bireyin kendisini tanıması, özsaygı geliştirmesi, sınırlarını çizmesi — bu bağlamda — önemlidir. Önemli olan, bu süreci dengede yürütmek.
Egosantrizm, tek başına bir kişilik bozukluğu olmayabilir; ancak farkındalık, empati ve diğer insanların perspektiflerini görebilme yetisi ile birlikte değerlendirildiğinde, hem bireysel hem de toplumsal sağlığımız üzerinde hayli etkisi vardır. Bu yüzden “ben merkezli olma” anlayışı, dengeli bireysellik ile sağlıklı toplumsallık arasında bir dengeyle ele alınmalıdır.
[1]: “Egosantrik Düşünmek Ne Demektir: Egosantrizm – Forumsever”
[2]: “Individualism and Interdependence – ResearchGate”
[3]: “Culture and narcissism: The roles of fundamental social motives”
[4]: “Current understanding of narcissism and narcissistic personality …”